ภาษีสรรพสามิต ความรู้เบื้องต้นที่นักบัญชีและผู้ประกอบการควรรู้ (อัปเดต 2569)

ภาษีสรรพสามิตคืออะไร และเก็บจากสินค้าอะไรบ้าง

ตอบสั้น ๆ คือ ภาษีที่เก็บจากสินค้า/บริการเฉพาะกลุ่มที่รัฐต้องการควบคุมการบริโภค

แบ่งได้เป็น 3 กลุ่มหลัก:

1. กลุ่มที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพและศีลธรรม เช่น สุรา บุหรี่ ไพ่ เครื่องดื่ม สถานบริการอย่างไนต์คลับ ผับ บาร์ อาบอบนวด สนามแข่งม้า
2. กลุ่มสินค้าฟุ่มเฟือย เช่น เครื่องแก้ว โคมไฟระย้า น้ำหอม เรือยอชต์ หินอ่อน-หินแกรนิต พรม
3. กลุ่มที่ก่อมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม เช่น รถยนต์ รถจักรยานยนต์ แบตเตอรี่ น้ำมันและผลิตภัณฑ์น้ำมัน สารทำลายชั้นบรรยากาศ สนามกอล์ฟ

หน่วยงานที่จัดเก็บคือ กรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง โดยอาศัยอำนาจตาม พ.ร.บ. ภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 (ซึ่งรวมกฎหมายภาษีสรรพสามิตเดิม 7 ฉบับให้เป็นฉบับเดียว)

ใครต้องเสียภาษีสรรพสามิต

ตอบสั้น ๆ คือ ผู้ผลิต ผู้นำเข้า และผู้ประกอบกิจการสถานบริการ

ภาษีสรรพสามิตเป็นภาษีทางอ้อมที่ผลักภาระไปยังผู้บริโภคเหมือน VAT แต่จุดต่างสำคัญคือ เก็บเพียงทอดเดียว ณ จุดผลิตหรือนำเข้า ไม่ได้เก็บทุกทอดของการขายต่อ ผู้มีหน้าที่เสียภาษีตามกฎหมายได้แก่

• ผู้ประกอบอุตสาหกรรม (ผู้ผลิต)
• ผู้นำเข้า
• ผู้ประกอบกิจการสถานบริการ
• บุคคลอื่นตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ผู้ดัดแปลงรถยนต์ หรือผู้กระทำผิดฐานมีไว้ครอบครอง/ขาย/มีไว้เพื่อขายสินค้าสรรพสามิตที่ยังไม่เสียภาษี

ดังนั้น ถ้ากิจการเป็นเพียงผู้ซื้อมาขายต่อ (ไม่ได้ผลิตหรือนำเข้าเอง) มักไม่มีหน้าที่เสียภาษีสรรพสามิตโดยตรง แต่ต้นทุนภาษีนี้ฝังอยู่ในราคาซื้อมาแล้ว

คำนวณภาษีสรรพสามิตอย่างไร

ตอบสั้น ๆ คือ ฐานภาษี × อัตราภาษี โดยมี 3 วิธีตามประเภทสินค้า

หลักการคือ ฐานภาษี คูณด้วย อัตราภาษี เท่ากับภาษีที่ต้องชำระ เหมือนภาษีทั่วไป แต่แบ่งวิธีคิดเป็น 3 กรณีตามประเภทสินค้า:

• ตามปริมาณ (คิดจากจำนวน/ปริมาณ) เช่น น้ำมันและผลิตภัณฑ์น้ำมัน ไพ่
• ตามมูลค่า (คิดจากราคา) เช่น รถยนต์ รถจักรยานยนต์ แบตเตอรี่ เครื่องหอม เครื่องแก้ว
• ทั้งตามมูลค่าและตามปริมาณ เช่น เครื่องดื่ม สุรา ยาสูบ

ข้อควรทราบสำหรับนักบัญชี: ตาม พ.ร.บ. 2560 การคิดภาษี “ตามมูลค่า” ใช้ฐานเป็น ราคาขายปลีกแนะนำ (Suggested Retail Price) เป็นหลัก โดยไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม (มาตรา 17) และอัตราภาษีต้องไม่เกินอัตราในบัญชีพิกัดอัตราภาษีสรรพสามิตที่ใช้อยู่ ณ เวลาที่ความรับผิดในการเสียภาษีเกิดขึ้น (Tax Point)

ข้อควรระวัง

• ไม่รู้ว่าสินค้าตัวเองเข้าข่าย สินค้าในบัญชีพิกัดอัตราภาษีสรรพสามิตไม่ได้มีแค่สุรา ยาสูบ และน้ำมัน แต่รวมถึงเครื่องดื่ม (ตอนที่ 2) และผลิตภัณฑ์เครื่องหอมและเครื่องสำอาง (ตอนที่ 9) ด้วย ถ้าผลิตหรือนำเข้าโดยไม่ได้เสียภาษี อาจต้องเสียย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม จึงควรตรวจพิกัดสินค้ากับกรมสรรพสามิตก่อนเริ่มผลิตหรือนำเข้า
• มองข้ามภาษีสรรพสามิตในการตั้งราคา ภาษีนี้เป็นต้นทุนที่ต้องบวกเข้าไปตั้งแต่แรก ถ้าลืมคิดจะทำให้ตั้งราคาขายผิดและกำไรหด
• เข้าใจผิดว่าเสียทุกทอดเหมือน VAT จริง ๆ เก็บทอดเดียวที่ผลิต/นำเข้า >> ผู้ขายต่อไม่ต้องยื่นซ้ำ แต่ต้นทุนฝังในราคาซื้อแล้ว
• ยื่นแบบ/ชำระไม่ทันกำหนด ผู้ผลิตต้องยื่นแบบและชำระภาษีตามกำหนดของกรมสรรพสามิต (ก่อนนำสินค้าออกจากโรงงาน หรือภายในกำหนดที่กฎหมายระบุ) ล่าช้ามีเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม
• สับสนระหว่างสรรพสามิตกับสรรพากร เป็นคนละกรม คนละกฎหมาย ภาษีสรรพสามิตยื่นที่กรมสรรพสามิต ไม่ใช่กรมสรรพากร

สำหรับนักบัญชีที่ต้องการปูพื้นเรื่องนี้และเก็บชั่วโมง CPD ไปพร้อมกัน หลักสูตร ภาษีสรรพสามิตเบื้องต้นสำหรับนักบัญชีและผู้ประกอบการ ของ cpdclass เป็นหลักสูตร e-Learning 4 ชั่วโมง นับเป็นชั่วโมงด้านอื่นได้ทั้งผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชี ดูรหัสหลักสูตรและช่วงเวลาอบรมของแต่ละรอบได้ที่หน้าหลักสูตร

บทความนี้เรียบเรียงเป็นความรู้เบื้องต้นตาม พ.ร.บ. ภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 และแนวทางของกรมสรรพสามิต ณ ปี 2569 พิกัดและอัตราภาษีของแต่ละสินค้าเป็นไปตามกฎกระทรวงที่บังคับใช้และมีการปรับปรุงเป็นระยะ แนะนำให้ตรวจสอบข้อมูลล่าสุดที่กรมสรรพสามิต (excise.go.th) หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีสรรพสามิตก่อนดำเนินการ