เกณฑ์ CPD ผู้ทำบัญชี 2569 เปลี่ยนอะไรบ้าง สำหรับ 12 ชั่วโมง ที่ต้องแจ้งภายใน 31 ธันวาคม

เกณฑ์ CPD ผู้ทำบัญชีปี 2569 คืออะไร

ผู้ทำบัญชีต้องเข้ารับการพัฒนาความรู้ต่อเนื่องทางวิชาชีพบัญชี (CPD) ไม่น้อยกว่า 12 ชั่วโมงต่อปีปฏิทิน โดยต้องมีเนื้อหาเกี่ยวกับการบัญชีไม่น้อยกว่า 6 ชั่วโมง และเนื้อหาเกี่ยวกับจรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชีไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง

ที่มาคือประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เรื่อง กำหนดคุณสมบัติและเงื่อนไขของการเป็นผู้ทำบัญชี พ.ศ. 2568 ลงวันที่ 9 ตุลาคม 2568 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 142 ตอนพิเศษ 346 ง หน้า 35 เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2568 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 โดยยกเลิกประกาศฉบับ พ.ศ. 2557 และฉบับที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2559 ที่ใช้บังคับอยู่เดิม

ประกาศฉบับนี้ไม่ได้เปลี่ยนแค่เรื่อง CPD แต่ปรับปรุงคุณสมบัติและเงื่อนไขของการเป็นผู้ทำบัญชีหลายจุดพร้อมกัน จึงควรอ่านทั้งฉบับ ไม่ใช่ดูเฉพาะตัวเลขชั่วโมง

เทียบเกณฑ์เดิมกับเกณฑ์ใหม่ทีละข้อ

คำตอบที่พวกเราจะเข้าใจได้ง่าย คือ จำนวนชั่วโมงรวมยังเท่าเดิมที่ 12 ชั่วโมง และเนื้อหาด้านบัญชีก็ยังเท่ากับ 6 ชั่วโมงเท่าเดิม สิ่งที่เปลี่ยนจริงมีห้าเรื่อง เมื่อเทียบกับถ้อยคำของประกาศฉบับ พ.ศ. 2557

• เนื้อหาด้านจรรยาบรรณ ประกาศฉบับ พ.ศ. 2557 ไม่ได้กำหนดไว้ เกณฑ์ใหม่กำหนดให้มีไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง
• กำหนดเวลาแจ้งชั่วโมง ฉบับเดิมแจ้งได้ไม่เกินสามสิบวันนับแต่วันสิ้นปีปฏิทิน ซึ่งในทางปฏิบัติคือภายในวันที่ 30 มกราคมของปีถัดไป เกณฑ์ใหม่ต้องแจ้งไม่เกินวันสิ้นปีปฏิทินที่พัฒนาความรู้ คือภายในวันที่ 31 ธันวาคมของปีนั้น
• ข้อยกเว้นปีแรก ฉบับเดิมยกเว้นเมื่อเหลือเวลาหลังการแจ้งน้อยกว่าหกเดือน เกณฑ์ใหม่ลดเหลือน้อยกว่าสามเดือน
• เพดานชั่วโมงชดเชย ฉบับเดิมรวมกันแล้วไม่เกิน 24 ชั่วโมง เกณฑ์ใหม่เหลือไม่เกิน 12 ชั่วโมง และต้องเป็นเนื้อหาด้านบัญชีทั้งหมด
• หน่วยนับจำนวนงานที่รับได้ ฉบับเดิมรับทำบัญชีได้ไม่เกิน 100 รายต่อปีปฏิทิน เกณฑ์ใหม่เปลี่ยนเป็นไม่เกิน 100 งบการเงินต่อปีปฏิทิน

มีจุดหนึ่งที่มักเข้าใจคลาดเคลื่อน คือ หลายแหล่งอธิบายเกณฑ์เดิมว่าเนื้อหาบัญชีต้อง "ไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง" ถ้อยคำนั้นเป็นของประกาศฉบับ พ.ศ. 2557 จริง แต่กึ่งหนึ่งของ 12 ชั่วโมงก็คือ 6 ชั่วโมงอยู่แล้ว ในเชิงตัวเลขจำนวนชั่วโมงด้านบัญชีจึงไม่ได้เปลี่ยนในปี 2569 เปลี่ยนแค่วิธีเขียนให้ระบุเป็นจำนวนชั่วโมงตรง ๆ

จุดที่กระทบพฤติกรรมการทำงานมากที่สุดคือกำหนดเวลาแจ้ง เพราะช่วงผ่อนผันหนึ่งเดือนที่เคยมีหายไปทั้งหมด

กำหนดเวลาแจ้งชั่วโมง CPD เปลี่ยนเป็น 31 ธันวาคม

ข้อ 6 (5) ของประกาศฉบับใหม่กำหนดให้ผู้ทำบัญชีแจ้งรายละเอียดการพัฒนาความรู้ต่อเนื่องทางวิชาชีพบัญชี ทางระบบงานผู้ทำบัญชีอิเล็กทรอนิกส์ที่เว็บไซต์กรมพัฒนาธุรกิจการค้า หลังการทำกิจกรรม และต้องไม่เกินวันสิ้นปีปฏิทินที่พัฒนาความรู้ต่อเนื่องทางวิชาชีพบัญชี

ในทางปฏิบัติหมายความว่า ชั่วโมงที่อบรมในปี 2569 ต้องแจ้งให้เสร็จภายในวันที่ 31 ธันวาคม 2569 ไม่สามารถอบรมช่วงปลายเดือนธันวาคมแล้วค่อยไปแจ้งในเดือนมกราคมปีถัดไปได้เหมือนเดิม

เอกสารคำถามและคำตอบที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเผยแพร่ประกอบประกาศฉบับนี้ระบุเพิ่มเติมสองเรื่องที่มีประโยชน์มากในทางปฏิบัติ เรื่องแรกคือแจ้งได้สองช่องทาง คือทางระบบงานผู้ทำบัญชีอิเล็กทรอนิกส์ของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า หรือทางระบบ CPD ออนไลน์ของสภาวิชาชีพบัญชี เลือกทางใดทางหนึ่ง เรื่องที่สองคือหลังแจ้งแล้วควรเข้าไปตรวจสอบสถานะการแจ้งให้ขึ้นเป็นสถานะอนุมัติ การกดแจ้งแล้วไม่กลับมาตรวจสถานะเป็นจุดที่พลาดได้ง่าย

ข้อควรระวังคือ หน้าเว็บไซต์และบทความเก่าบางส่วนยังระบุกำหนดเวลาเดิมคือ 30 มกราคมของปีถัดไปอยู่ ซึ่งใช้ได้กับชั่วโมงของปี 2568 เท่านั้น สำหรับชั่วโมงตั้งแต่ปี 2569 เป็นต้นไปต้องใช้เกณฑ์ใหม่

เก็บชั่วโมงไม่ครบ เกิดอะไรขึ้นและชดเชยอย่างไร

ประเด็นแรกที่ต้องแยกให้ชัด คือ CPD ไม่ใช่คุณสมบัติของผู้ทำบัญชี แต่เป็นเงื่อนไขที่ต้องปฏิบัติหลังจากเป็นผู้ทำบัญชีแล้ว การที่ชั่วโมง CPD ไม่ครบจึงไม่ได้ทำให้ขาดคุณสมบัติ แต่ถือเป็นการไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไข ซึ่งมีโทษปรับเป็นพินัยตามกฎหมาย

ประเด็นที่สองคือการชดเชย ข้อ 6 (4) วรรคสอง กำหนดว่ากรณีไม่เข้ารับการพัฒนาความรู้ต่อเนื่อง หรือเข้ารับแต่ไม่ครบตามจำนวนชั่วโมงที่กำหนด ต้องเก็บชดเชยให้ครบจำนวนชั่วโมงที่ขาดหายไป แต่รวมกันแล้วไม่เกิน 12 ชั่วโมง โดยต้องมีเนื้อหาเกี่ยวกับการบัญชีทั้งหมด และนำไปรวมเพิ่มจากจำนวนชั่วโมงที่ต้องเก็บในปีถัดไป

มีสองจุดที่ต้องอ่านให้ละเอียด จุดแรกคือเพดานชดเชยลดจาก 24 ชั่วโมงเหลือ 12 ชั่วโมง ผู้ที่ขาดชั่วโมงสะสมหลายปีจึงชดเชยย้อนหลังได้จำกัดกว่าเดิม จุดที่สองคือชั่วโมงชดเชยต้องเป็นเนื้อหาด้านบัญชีทั้งหมด จึงไม่ได้ทดแทนชั่วโมงจรรยาบรรณของปีที่ขาดไป

ทางที่ปลอดภัยกว่ามากคือเก็บให้ครบทั้งจำนวนและประเภทตั้งแต่ในปีนั้น แทนที่จะพึ่งกลไกชดเชย

กิจกรรมอะไรบ้างที่นับเป็นชั่วโมง CPD ได้

หลักเกณฑ์การนับชั่วโมงของผู้ทำบัญชีอยู่ในประกาศสภาวิชาชีพบัญชีที่ 24/2568 เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ ในการพัฒนาความรู้ต่อเนื่องทางวิชาชีพบัญชีของผู้ทำบัญชี ซึ่งใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 และยกเลิกประกาศฉบับที่ 94/2560 โดยกำหนดกิจกรรมที่นับชั่วโมงได้ไว้หลายรูปแบบ

• การอบรมหรือสัมมนา ทั้งแบบห้องเรียน แบบ Online Learning ที่สอนสด และแบบ e-Learning
• การเป็นวิทยากร ผู้บรรยาย หรือผู้ดำเนินการสัมมนา ในการอบรมหรือสัมมนาตามข้อแรก โดยต้องได้รับความเห็นชอบจากสภาวิชาชีพบัญชีก่อนปฏิบัติหน้าที่ นับช่วงเวลาบรรยายตามจำนวนชั่วโมงที่ใช้จริง และนับเวลาเตรียมตัวได้อีกสองเท่าของเวลาบรรยายเฉพาะการเตรียมตัวครั้งแรก ส่วนการบรรยายเรื่องเดิมซ้ำในครั้งถัดไปนับชั่วโมงไม่ได้อีก
• การเป็นอาจารย์ในสถาบันการศึกษา ของรัฐ หรือของเอกชนตามกฎหมายว่าด้วยสถาบันการศึกษาเอกชน ที่มีการสอนไม่ต่ำกว่าระดับอนุปริญญาหรือ ปวส. ทางการบัญชีหรือเทียบเท่า ทั้งอาจารย์ประจำและอาจารย์พิเศษ นับได้วิชาละ 3 ชั่วโมง และไม่เกิน 6 ชั่วโมงต่อปี
• การสำเร็จการศึกษาในคุณวุฒิที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพบัญชี หากเป็นคุณวุฒิที่สูงกว่าวุฒิเดิม นับได้ 12 ชั่วโมงต่อปีที่สำเร็จการศึกษา หากเป็นคุณวุฒิที่ต่ำกว่าวุฒิเดิมในหลักสูตรหรือสาขาอื่นที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพบัญชี นับได้ 6 ชั่วโมงต่อปีที่สำเร็จการศึกษา ส่วนการผ่านการศึกษาเฉพาะรายวิชาที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพบัญชี จากสถาบันการศึกษาที่มีคุณสมบัติข้างต้น นับได้วิชาละ 3 ชั่วโมงต่อปีที่ผ่านการศึกษา
• ผลงานทางวิชาการเกี่ยวกับวิชาชีพบัญชี ที่เผยแพร่ต่อสาธารณชนผ่านที่ประชุมวิชาการ วารสารวิชาการ หรือรูปแบบอื่นที่ได้รับความเห็นชอบจากสภาวิชาชีพบัญชี งานวิจัยหรือบทความที่ต้องใช้ระเบียบวิธีวิจัยนับได้ 12 ชั่วโมงต่อหนึ่งผลงาน บทความทั่วไปนับได้ 3 ชั่วโมงต่อหนึ่งบทความ และหนังสือหรือตำราทางวิชาการนับได้ 12 ชั่วโมง เฉพาะปีที่จัดพิมพ์เผยแพร่ครั้งแรก
• การศึกษาด้วยตนเองและผ่านการทดสอบ นับตามจำนวนชั่วโมงที่ผู้จัดการอบรมได้รับความเห็นชอบ ตามหลักเกณฑ์ที่สภาวิชาชีพบัญชีกำหนดไว้เฉพาะ

สำหรับกิจกรรมประเภทอบรมหรือสัมมนา การนับเศษเวลาใช้หลักคือ น้อยกว่า 15 นาทีไม่นับเป็นชั่วโมง ตั้งแต่ 15 ถึง 44 นาทีนับเป็นครึ่งชั่วโมง และตั้งแต่ 45 ถึง 60 นาทีนับเป็นหนึ่งชั่วโมง ส่วนหลักสูตรแบบ e-Learning ใช้เกณฑ์เดียวกันเรื่องเศษเวลา แต่เพิ่มเงื่อนไขแบบทดสอบ คือหลักสูตรที่มีชั่วโมงการบรรยาย 15 ถึง 44 นาทีต้องมีแบบทดสอบ 3 ข้อ และหลักสูตรที่มีชั่วโมงการบรรยาย 45 ถึง 60 นาทีต้องมีแบบทดสอบ 5 ข้อ โดยต้องสอบผ่านด้วยคะแนนไม่น้อยกว่าร้อยละ 60 จึงจะนับชั่วโมงได้

เงื่อนไขอื่นของการเป็นผู้ทำบัญชีที่เปลี่ยนไปในปี 2569

นอกเหนือจากเรื่อง CPD ประกาศฉบับ พ.ศ. 2568 ยังปรับปรุงคุณสมบัติและเงื่อนไขอื่นที่ผู้ทำบัญชีควรทราบ

• เพิ่มคุณสมบัติเรื่องการทดสอบ ข้อ 5 (6) กำหนดให้ผู้ที่ประสงค์จะเป็นผู้ทำบัญชีต้องผ่านการทดสอบทางระบบงานผู้ทำบัญชีอิเล็กทรอนิกส์ หรือผ่านการทดสอบตามหลักเกณฑ์ที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำหนด โดยเริ่มทดสอบตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 ทั้งนี้ต้องเป็นสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชีก่อนจึงจะเข้าทดสอบได้ ข้อสอบเป็นปรนัย 60 ข้อ เวลา 90 นาที เกณฑ์ผ่านคือไม่ต่ำกว่าร้อยละ 60 และผลการทดสอบมีอายุ 1 ปีนับแต่วันที่ผ่าน
• ผู้ทำบัญชีเดิมไม่ต้องทดสอบใหม่ บทเฉพาะกาลข้อ 7 กำหนดว่าผู้ใดเป็นผู้ทำบัญชีอยู่ในวันที่ประกาศฉบับนี้มีผลใช้บังคับ ให้ถือว่าผู้นั้นเป็นผู้ทำบัญชีตามประกาศนี้ กลุ่มที่ต้องทดสอบคือผู้ทำบัญชีใหม่ ผู้ที่ขาดต่ออายุสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชี และผู้ที่ยกเลิกแล้วขอกลับมาเป็นผู้ทำบัญชีตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569
• ต้องเป็นสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชีหรือขึ้นทะเบียนไว้กับสภาวิชาชีพบัญชี ก่อนแจ้งเป็นผู้ทำบัญชีต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า และต้องต่ออายุสมาชิกของปีถัดไปให้แล้วเสร็จภายในวันที่ 31 ธันวาคมของทุกปีปฏิทิน เพื่อไม่ให้ขาดคุณสมบัติ
• รับทำบัญชีได้ไม่เกิน 100 งบการเงินต่อปีปฏิทิน ซึ่งเปลี่ยนหน่วยนับจากเดิมที่นับเป็นราย
• แจ้งการรับทำบัญชีหรือการยกเลิกทำบัญชีภายใน 30 วัน นับแต่วันที่รับหรือยกเลิกการทำบัญชีให้แก่ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีแต่ละราย
• ยืนยันการทำบัญชี โดยยืนยันได้หลังวันสิ้นรอบปีบัญชี และต้องยืนยันก่อนที่ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีจะนำส่งงบการเงินต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า

ข้อควรระวังก่อนวางแผนเก็บชั่วโมง

ความเสี่ยงอันดับหนึ่งของปี 2569 คือกำหนดเวลาแจ้งชั่วโมง เพราะผู้ทำบัญชีที่ทำงานมานานคุ้นกับ 30 มกราคมจนเป็นนิสัย และข้อมูลบนอินเทอร์เน็ตบางส่วนยังไม่อัปเดต ควรตั้งเตือนตัวเองไว้ที่กลางเดือนธันวาคมเป็นอย่างช้า และเผื่อเวลาให้สถานะการแจ้งขึ้นเป็นอนุมัติก่อนสิ้นปีด้วย

สำนักงานบัญชีที่มีผู้ทำบัญชีในสังกัดหลายคนควรทำทะเบียนติดตามแยกเป็นสามคอลัมน์ คือชั่วโมงรวม ชั่วโมงด้านบัญชี และชั่วโมงจรรยาบรรณ เพราะการดูแค่ยอดรวมทำให้ผ่านเกณฑ์บนกระดาษแต่ไม่ผ่านเกณฑ์จริง

เพดานชั่วโมงชดเชยที่ลดจาก 24 เหลือ 12 ชั่วโมง กระทบผู้ที่ปล่อยให้ขาดสะสมมากกว่าหนึ่งปีอย่างมีนัยสำคัญ เพราะเดิมยังพอไล่เก็บย้อนหลังได้ แต่เกณฑ์ใหม่จำกัดไว้ที่ 12 ชั่วโมง

ผู้ทำบัญชีอิสระที่รับงานหลายรายควรตรวจสอบจำนวนงบการเงินที่รับผิดชอบเทียบกับเพดาน 100 งบการเงินต่อปีปฏิทินให้ชัด โดยเฉพาะกรณีที่ลูกค้ารายเดียวมีบริษัทในเครือหลายนิติบุคคล เพราะหน่วยนับเปลี่ยนจากรายเป็นงบการเงินแล้ว

อย่ารอถึงปลายเดือนธันวาคม เพราะหลักสูตร e-Learning ผูกกับไตรมาสที่ได้รับความเห็นชอบ ผู้จัดต้องจัดอบรม ทดสอบความรู้ และประกาศรายชื่อผู้ผ่านการอบรมให้แล้วเสร็จภายในไตรมาสนั้น และห้ามจัดหลักสูตรนั้นซ้ำอีกในไตรมาสอื่นเว้นแต่จะได้รับความเห็นชอบจากสภาวิชาชีพบัญชี หลักสูตรที่เห็นในต้นปีจึงอาจไม่ได้เปิดในปลายปี และหลักสูตรของไตรมาสสุดท้ายจะปิดพร้อมกันในวันที่ 31 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันเดียวกับกำหนดแจ้งชั่วโมง ผู้ที่เก็บชั่วโมงในไตรมาสสุดท้ายจึงควรเริ่มเรียนตั้งแต่ต้นไตรมาส

ทั้งนี้ บทความนี้อ้างอิงประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เรื่อง กำหนดคุณสมบัติและเงื่อนไขของการเป็นผู้ทำบัญชี พ.ศ. 2568 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 142 ตอนพิเศษ 346 ง หน้า 35 วันที่ 29 ตุลาคม 2568 มีผลบังคับใช้ 1 มกราคม 2569) พร้อมเอกสารคำถามและคำตอบประกอบประกาศที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเผยแพร่ ประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เรื่อง กำหนดคุณสมบัติและเงื่อนไขของการเป็นผู้ทำบัญชี พ.ศ. 2557 ซึ่งเป็นฉบับที่ถูกยกเลิก ประกาศสภาวิชาชีพบัญชีที่ 24/2568 เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ ในการพัฒนาความรู้ต่อเนื่องทางวิชาชีพบัญชีของผู้ทำบัญชี และประกาศสภาวิชาชีพบัญชีที่ 29/2568 เรื่อง หลักเกณฑ์การพัฒนาความรู้ต่อเนื่องทางวิชาชีพที่เป็นทางการในรูปแบบสื่อทางอิเล็กทรอนิกส์ ทั้งสองฉบับใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 ข้อมูลเป็นปัจจุบัน ณ เดือนกันยายน 2569

อย่างไรก็ตาม เกณฑ์และกำหนดเวลาอาจมีการปรับปรุง แนะนำให้ตรวจสอบจากเว็บไซต์กรมพัฒนาธุรกิจการค้าในหมวดกฎหมาย และเว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชีที่เมนูกฎหมาย หัวข้อประกาศสภาวิชาชีพบัญชี ก่อนดำเนินการ