บทความนี้ตอบคำถามของผู้สอบบัญชีรับอนุญาตว่าต้องเก็บชั่วโมง CPD กี่ชั่วโมง ชั่วโมงทางการกับไม่เป็นทางการนับอย่างไร วิธีเช็กชั่วโมงของตัวเองทีละเงื่อนไข กำหนดแจ้งชั่วโมงปี 2569 เรื่องอื่นที่ต้องทำก่อนสิ้นปี และผลต่อใบอนุญาตถ้าชั่วโมงไม่ครบ ส่วนเกณฑ์ของผู้ทำบัญชีอยู่ในบทเกณฑ์ CPD ผู้ทำบัญชี 12 ชั่วโมง
CPA ต้องเก็บชั่วโมง CPD กี่ชั่วโมงต่อปี
ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตต้องเก็บชั่วโมง CPD รวมกันอย่างน้อย 40 ชั่วโมงต่อปี และนับตามปีปฏิทิน คือ 1 มกราคม ถึง 31 ธันวาคม
ที่มาคือข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชี ว่าด้วยหลักเกณฑ์ และวิธีการเข้ารับการฝึกอบรมหรือเข้าร่วมประชุมสัมมนาของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2559 ซึ่งใช้บังคับตั้งแต่ 1 มกราคม 2560 และแก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2563 และฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565 ข้อ 10 ของข้อบังคับนี้แบ่ง 40 ชั่วโมงเป็นสองส่วน
- ชั่วโมงที่เป็นทางการ อย่างน้อย 20 ชั่วโมงต่อปี โดยต้องมีเนื้อหาเกี่ยวกับการบัญชีหรือการสอบบัญชีไม่น้อยกว่า 10 ชั่วโมง และเนื้อหาเกี่ยวกับจรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชีไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง รวมทั้งเนื้อหาด้านอื่นตามประกาศของสภาวิชาชีพบัญชี ซึ่งเป็นถ้อยคำที่ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565 แก้ไว้
- ชั่วโมงที่ไม่เป็นทางการ อย่างน้อย 20 ชั่วโมงต่อปี และข้อ 10 (2) เขียนต่อว่า "ให้นับชั่วโมงส่วนที่เกินจาก (1) เป็นชั่วโมงตามข้อนี้ได้ด้วย" แปลว่าชั่วโมงทางการส่วนที่เกิน 20 ชั่วโมงนำมานับเป็นชั่วโมงไม่เป็นทางการได้
ผู้ที่ได้รับใบอนุญาตเป็นปีแรก ข้อ 10 วรรคสองให้มีจำนวนชั่วโมงตามสัดส่วนของจำนวนเดือนที่ได้รับใบอนุญาตในปีนั้น โดยไม่นับเศษของเดือน
ชั่วโมงในบทนี้คือชั่วโมงที่ต้องเก็บทุกปีหลังได้ใบอนุญาตแล้ว เป็นคนละเรื่องกับชั่วโมงฝึกหัดงานสอบบัญชีที่ต้องผ่านก่อนขอรับใบอนุญาต
เช็กชั่วโมงของตัวเอง ทีละเงื่อนไข
ยอดรวมครบ 40 ชั่วโมงยังไม่พอ ต้องผ่านครบทั้ง 5 เงื่อนไขนี้
- ชั่วโมงรวมทั้งปีอย่างน้อย 40 ชั่วโมง
- ชั่วโมงที่เป็นทางการอย่างน้อย 20 ชั่วโมง
- ในชั่วโมงที่เป็นทางการ มีเนื้อหาด้านการบัญชีหรือการสอบบัญชีอย่างน้อย 10 ชั่วโมง
- ในชั่วโมงที่เป็นทางการ มีเนื้อหาด้านจรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชีอย่างน้อย 1 ชั่วโมง
- ชั่วโมงที่ไม่เป็นทางการ รวมกับส่วนที่เกิน 20 ชั่วโมงของชั่วโมงทางการ ได้อย่างน้อย 20 ชั่วโมง
ตัวอย่างสมมติที่ผ่าน: ปีนี้อบรมหลักสูตรที่สภาวิชาชีพบัญชีให้ความเห็นชอบรวม 32 ชั่วโมง เป็นด้านบัญชี 12 ชั่วโมง จรรยาบรรณ 2 ชั่วโมง และด้านอื่น 18 ชั่วโมง มีชั่วโมงไม่เป็นทางการอีก 8 ชั่วโมง ชั่วโมงทางการเกิน 20 อยู่ 12 ชั่วโมง เมื่อนับรวมกับ 8 ชั่วโมงจะได้ชั่วโมงไม่เป็นทางการ 20 ชั่วโมงพอดี ครบทั้ง 5 เงื่อนไข
ตัวอย่างสมมติที่ไม่ผ่าน: ยอดรวมทั้งปี 45 ชั่วโมง แต่เป็นชั่วโมงทางการแค่ 15 ชั่วโมง ยังไม่ผ่านเงื่อนไขข้อ 2 เพราะข้อบังคับให้นับส่วนเกินได้ทางเดียว คือจากชั่วโมงทางการไปเป็นชั่วโมงไม่เป็นทางการ ข้อบังคับนี้ไม่มีข้อที่ให้นับชั่วโมงไม่เป็นทางการกลับมาเป็นชั่วโมงทางการ
อีกกรณีที่ควรระวังคือชั่วโมงทางการครบ 20 ชั่วโมงแต่เป็นหลักสูตรด้านภาษีและด้านอื่นทั้งหมด ไม่มีด้านบัญชีหรือสอบบัญชีถึง 10 ชั่วโมง หรือไม่มีจรรยาบรรณเลย ก็ยังไม่ครบเงื่อนไข หลักสูตรนับเข้าด้านไหนดูได้จากชั่วโมงที่สภาวิชาชีพบัญชีให้ความเห็นชอบของแต่ละหลักสูตร ซึ่งแยกเป็นด้านการบัญชี จรรยาบรรณ และด้านอื่น และตรวจได้ตามวิธีเช็กว่าหลักสูตรนับชั่วโมงได้จริง
ชั่วโมงทางการ นับจากอะไรได้บ้าง
ข้อบังคับเรื่องเดียวกันนิยามชั่วโมงที่เป็นทางการว่าเป็นการพัฒนาความรู้ที่สามารถประเมินผลหรือตรวจสอบได้ ซึ่งสภาวิชาชีพบัญชีให้ความเห็นชอบ และข้อ 7 กำหนดกิจกรรมที่นับเป็นชั่วโมงทางการไว้ดังนี้
- เข้ารับการฝึกอบรมหรือเข้าร่วมประชุมสัมมนาในหลักสูตร วิทยากร และผู้จัดที่สภาวิชาชีพบัญชีให้ความเห็นชอบ
- เป็นหรือร่วมเป็นวิทยากร ผู้บรรยาย หรือผู้ดำเนินการสัมมนาในหลักสูตรแบบเดียวกัน
- จัดทำผลงานทางวิชาการเกี่ยวกับวิชาชีพบัญชีที่เผยแพร่ต่อสาธารณชนหรือที่ประชุมวิชาการ เช่น บทความ งานวิจัย หนังสือหรือตำรา
- เป็นกรรมการ อนุกรรมการ หรือคณะทำงานในสภาวิชาชีพบัญชีหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพบัญชี
- สำเร็จการศึกษาในระดับสูงกว่าวุฒิเดิม หรือวุฒิเดิมในหลักสูตรหรือสาขาอื่นที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพบัญชี
- พัฒนาความรู้ประเภทอื่นและผ่านการทดสอบตามที่สภาวิชาชีพบัญชีกำหนด รวมทั้งพัฒนาความรู้ประเภทอื่นตามที่สภาวิชาชีพบัญชีกำหนด ซึ่งฉบับที่ 2 พ.ศ. 2563 เพิ่มเข้ามา
การนับชั่วโมงของบางกิจกรรมมีเกณฑ์เฉพาะในข้อ 12 ถึงข้อ 19 ของข้อบังคับ เช่น เศษเวลาของการอบรมที่น้อยกว่า 15 นาทีไม่นับ 15 ถึง 44 นาทีนับครึ่งชั่วโมง และ 45 ถึง 60 นาทีนับหนึ่งชั่วโมง บทความทั่วไปนับได้ 3 ชั่วโมงต่อบทความ การเป็นกรรมการต้องเข้าประชุมอย่างน้อยร้อยละ 50 ของการประชุมในปีนั้น นับได้ 3 ชั่วโมงต่อตำแหน่งและไม่เกินสองตำแหน่งต่อปี ส่วนการสำเร็จการศึกษาตามที่กล่าวข้างต้นนับได้วุฒิละ 20 ชั่วโมงในปีที่สำเร็จการศึกษา
ชั่วโมงไม่เป็นทางการ คืออะไร
ข้อบังคับนิยามชั่วโมงที่ไม่เป็นทางการว่าเป็นการเรียนรู้และฝึกฝนทักษะในกิจกรรมใด ๆ เพื่อพัฒนาความรู้ในด้านต่าง ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับธุรกิจหรือวิชาชีพ และนำไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติงานของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชีได้อย่างต่อเนื่อง
ข้อ 8 ให้การพัฒนาความรู้แบบไม่เป็นทางการเป็นไปตามหลักเกณฑ์ของประกาศสภาวิชาชีพบัญชี ผู้ที่จะนับชั่วโมงส่วนนี้จากกิจกรรมอื่นนอกจากส่วนเกินของชั่วโมงทางการ ให้ดูหลักเกณฑ์ในประกาศสภาวิชาชีพบัญชีที่ออกตามข้อ 8 ซึ่งตรวจได้กับสภาวิชาชีพบัญชีที่ tfac.or.th สำหรับผู้ที่มีชั่วโมงทางการตั้งแต่ 40 ชั่วโมงขึ้นไป ส่วนเกิน 20 ชั่วโมงนับเป็นชั่วโมงไม่เป็นทางการได้ครบตามข้อ 10 (2) อยู่แล้ว
แจ้งชั่วโมงปี 2569 ภายในเมื่อไร และที่ไหน
สำหรับชั่วโมงปี 2569 สภาวิชาชีพบัญชีแจ้งในข่าวเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 ให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตยื่นแจ้งชั่วโมง CPD ปี 2569 ภายในวันที่ 31 ธันวาคม 2569
ตัวข้อบังคับข้อ 21 (1) เขียนว่าผู้สอบบัญชีต้องยื่นหลักฐานการพัฒนาความรู้ต่อเนื่องทางวิชาชีพที่เป็นทางการต่อสภาวิชาชีพบัญชี ตามแบบและวิธีการที่สภาวิชาชีพบัญชีกำหนด ภายในวันทำการสุดท้ายของปีที่พัฒนาความรู้นั้น ชั่วโมงของปีไหนจึงต้องแจ้งให้จบภายในปีนั้น ข้อบังคับไม่มีช่วงผ่อนผันไปต้นปีถัดไป มีแต่ทางทำหนังสือชี้แจงพฤติการณ์ที่จำเป็นตามหัวข้อด้านล่าง
ช่องทางที่ข่าวระบุสำหรับผู้สอบบัญชีคือระบบแจ้งชั่วโมงพัฒนาความรู้ต่อเนื่องใน TFAC Online Services ของสภาวิชาชีพบัญชี เข้าได้ที่หน้าแรกของระบบ portal.tfac.or.th ส่วนระบบ e-Accountant Plus ของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าที่ข่าวเดียวกันพูดถึง เป็นช่องทางของผู้ทำบัญชี
ก่อนเข้าระบบ ควรมีหนังสือรับรองหรือหลักฐานการอบรมของแต่ละหลักสูตรไว้ครบ แล้วเทียบชื่อหลักสูตร จำนวนชั่วโมง และด้านของชั่วโมงในรายการที่กรอกหรือที่แสดงในระบบ กับหนังสือรับรองทีละรายการ หลังแจ้งแล้ว ข้อ 21 (2) ให้เก็บรักษาหลักฐานชั่วโมงที่เป็นทางการไว้อย่างน้อยหนึ่งปีนับจากวันที่ยื่นต่อสภาวิชาชีพบัญชี
ผู้เขียนแนะนำให้แจ้งทีละหลักสูตรเมื่อได้หนังสือรับรอง ไม่ต้องรอรวบปลายเดือนธันวาคม เพราะถ้าชั่วโมงไม่ตรงกับหลักฐานจะยังมีเวลาตามแก้
ถ้าชั่วโมงปีนี้ยังขาดด้านบัญชีหรือจรรยาบรรณ รอบไตรมาส 4/2569 ของ cpdclass มีหลักสูตร e-Learning ความรู้พื้นฐานของระบบการควบคุมภายในสำหรับนักบัญชี นับชั่วโมงผู้สอบบัญชีด้านบัญชีได้ 3 ชั่วโมง ค่าอบรม 300 บาท และรับหลักสูตร จรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชี ด้านจรรยาบรรณ 1 ชั่วโมง ฟรีเมื่อซื้อพร้อมกันในคำสั่งซื้อเดียวกัน ส่วนหลักสูตร ภาษีสรรพสามิตเบื้องต้นสำหรับนักบัญชีและผู้ประกอบการ นับด้านอื่น 4 ชั่วโมง ค่าอบรม 400 บาท สมัครได้ถึงวันที่ 20 ธันวาคม 2569 และเข้าเรียนได้ไม่เกินวันที่ 31 ธันวาคม 2569 หลักสูตรมีการถ่ายภาพยืนยันตัวตนระหว่างเรียน จึงควรเรียนให้จบล่วงหน้าก่อนวันแจ้งชั่วโมง
ก่อนสิ้นปี ต้องทำอะไรอีกนอกจากชั่วโมง
ข่าวของสภาวิชาชีพบัญชีวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 เรื่องรักษาสถานภาพประจำปี 2570 แจ้งผู้สอบบัญชีรับอนุญาตไว้อีกสองเรื่องที่ต้องทำภายในวันที่ 31 ธันวาคม 2569
ชำระค่าบำรุงสมาชิกและค่าธรรมเนียมใบอนุญาตปี 2570 อัตราตามข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชี ว่าด้วยค่าบำรุงสมาชิกและค่าธรรมเนียม พ.ศ. 2556 คือค่าบำรุงสมาชิกสามัญปีละ 500 บาท และค่าธรรมเนียมใบอนุญาตเป็นผู้สอบบัญชีปีละ 2,000 บาท ข่าวระบุว่าเลือกชำระล่วงหน้าได้ไม่จำกัดจำนวนปี
ข้อบังคับว่าด้วยหลักเกณฑ์และคุณสมบัติของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2556 ข้อ 14 ให้ชำระค่าธรรมเนียมของปีต่อไปล่วงหน้าเต็มจำนวนภายในวันทำการสุดท้ายของปี เว้นแต่ชำระด้วยการโอนเงินผ่านทางธนาคารหรือทางอินเทอร์เน็ตซึ่งชำระได้จนถึงวันสิ้นสุดของปี และข้อ 15 ให้ถือว่าใบอนุญาตสิ้นผลถ้าชำระไม่ครบภายในเวลานั้น เว้นแต่ทำหนังสือแสดงว่าเกิดจากพฤติการณ์ที่จำเป็นภายในหนึ่งเดือนนับจากวันที่พฤติการณ์นั้นสิ้นสุด ใบอนุญาตยังสิ้นผลเมื่อพ้นจากสมาชิกภาพของสภาวิชาชีพบัญชีด้วย ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 มาตรา 41 รายละเอียดการต่ออายุสมาชิกอยู่ในบทต่ออายุสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชี
แจ้งและยืนยันการลงลายมือชื่อในงบการเงินที่ตรวจสอบปี 2569 ข่าวแจ้งให้ตรวจสอบข้อมูลการลงลายมือชื่อในงบการเงินที่ตรวจสอบระหว่างวันที่ 1 มกราคม ถึง 31 ธันวาคม 2569 และยืนยันรายชื่อธุรกิจให้ครบภายในวันที่ 31 ธันวาคม 2569 ผ่านระบบแจ้งและยืนยันการลงลายมือชื่องบการเงินที่ตรวจสอบใน TFAC Online Services
ข่าวยังบอกว่าสภาวิชาชีพบัญชีส่งอีเมลแจ้งเตือนการต่ออายุสมาชิกและค่าธรรมเนียมใบอนุญาตจาก tfac-mail@tfac.or.th และให้ตรวจสถานะในระบบอีกครั้งหลังทำรายการ
ถ้าชั่วโมงไม่ครบหรือแจ้งไม่ทัน
ถ้าอบรมไม่ครบ ใบอนุญาตอาจถูกสั่งพักใช้หรือสิ้นผล และถ้ายังทำงานสอบบัญชีต่อมีโทษทางอาญา ส่วนการยื่นหลักฐานไม่ทันกำหนด ข้อบังคับให้ทำหนังสือชี้แจงตามที่อธิบายด้านล่าง
พระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 มาตรา 43 ให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตมีหน้าที่เข้ารับการฝึกอบรมตามข้อบังคับ ถ้าไม่ปฏิบัติตาม สภาวิชาชีพบัญชีจะมีคำสั่งพักใช้ใบอนุญาตไว้จนกว่าจะปฏิบัติตามก็ได้ และมาตรา 41 วรรคสอง (6) ให้ใบอนุญาตสิ้นผลเมื่อไม่เข้ารับการอบรมให้ครบถ้วนตามมาตรา 43 และสภาวิชาชีพบัญชีไม่ได้มีคำสั่งพักใช้ใบอนุญาต
ข่าววันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 เตือนผู้สอบบัญชีรับอนุญาตที่สมาชิกภาพและใบอนุญาตจะสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 2569 ว่า ถ้าไม่ชำระค่าบำรุงสมาชิกและค่าธรรมเนียมปี 2570 หรือไม่ดำเนินการด้าน CPD ให้ครบภายในวันนั้น "จะทำให้ใบอนุญาตการเป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาตสิ้นผลลงทันที และจะไม่สามารถปฏิบัติงานสอบบัญชีได้" ข้อความนี้เป็นคำเตือนในข่าว ส่วนเงื่อนไขตามกฎหมายเป็นไปตามมาตรา 41 และมาตรา 43 ข้างต้น
โทษทางอาญามีสองกรณี ทั้งสองกรณีระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
- ถูกสั่งพักใช้ใบอนุญาตตามมาตรา 43 แล้วยังทำการสอบบัญชีในระหว่างนั้น ตามมาตรา 68
- ลงลายมือชื่อรับรองการสอบบัญชี รับรองเอกสาร หรือแสดงความเห็นในฐานะผู้สอบบัญชีโดยไม่ได้เป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ซึ่งรวมถึงช่วงที่ใบอนุญาตสิ้นผล ตามมาตรา 37 ประกอบมาตรา 67
ถ้าอบรมไม่ครบหรือยื่นหลักฐานไม่ทันเพราะพฤติการณ์ที่จำเป็น ข้อบังคับเรื่องการฝึกอบรมข้อ 21 (1) และข้อ 22 ให้ทำหนังสือยื่นต่อคณะกรรมการสภาวิชาชีพบัญชีหรือผู้ที่คณะกรรมการมอบหมาย ภายในหนึ่งเดือนนับจากวันที่พฤติการณ์นั้นสิ้นสุด กรณีอบรมไม่ครบ ข้อ 22 ยังเขียนว่าสภาวิชาชีพบัญชีอาจมีคำสั่งพักใช้ใบอนุญาตและกำหนดเงื่อนไขให้ปฏิบัติ การยื่นหนังสือจึงไม่ได้รับประกันผล ทำให้ครบภายในปีปลอดภัยกว่า
ผู้ที่ใบอนุญาตสิ้นผลเพราะอบรมไม่ครบแล้วต้องการขอรับใบอนุญาตใหม่ ข้อ 11 กำหนดให้มีชั่วโมงตามเกณฑ์ข้อ 10 ในปีที่ยื่นคำขอ 40 ชั่วโมง และอีก 40 ชั่วโมงต่อปีสำหรับทุกปีที่ยังไม่ได้ยื่นชั่วโมง รวมกันแล้วไม่เกิน 120 ชั่วโมงโดยไม่นับปีที่ยื่นคำขอ และให้นำชั่วโมงที่อบรมมาแล้วไม่เกินหนึ่งปีก่อนปีที่ยื่นคำขอมาใช้ได้ วรรคสองของข้อเดียวกันให้นำหลักนี้มาใช้บังคับโดยอนุโลมกับผู้ที่ใบอนุญาตสิ้นผลตามมาตรา 41 วรรคสอง (2) ถึง (5) เช่น ไม่ชำระค่าธรรมเนียมใบอนุญาต
ข้อควรระวัง
- อย่าดูแค่ยอดรวม ไล่เช็กทั้ง 5 เงื่อนไข โดยเฉพาะด้านบัญชีหรือสอบบัญชี 10 ชั่วโมงและจรรยาบรรณ 1 ชั่วโมง ซึ่งต้องอยู่ในชั่วโมงที่เป็นทางการ
- ตรวจหลักสูตรก่อนสมัคร ว่าสภาวิชาชีพบัญชีให้ความเห็นชอบ และนับชั่วโมงของผู้สอบบัญชีเข้าด้านไหน
- เป็นทั้งผู้สอบบัญชีและผู้ทำบัญชี ต้องดูเกณฑ์ของแต่ละสถานะแยกกัน เกณฑ์ผู้ทำบัญชีอยู่ในบทเกณฑ์ CPD ผู้ทำบัญชี 12 ชั่วโมง และภาพรวมสองสถานะอยู่ในบทคู่มือเก็บและแจ้งชั่วโมง CPD
- ชั่วโมงไม่เกี่ยวกับค่าธรรมเนียม ชั่วโมงครบแต่ไม่ได้ชำระค่าธรรมเนียมใบอนุญาตหรือค่าบำรุงสมาชิกของปี 2570 ใบอนุญาตก็สิ้นผลได้ ต้องทำให้ครบทุกเรื่อง
- เก็บหลักฐานชั่วโมงทางการ ไว้อย่างน้อยหนึ่งปีนับจากวันที่ยื่นต่อสภาวิชาชีพบัญชี
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชีว่าด้วยการฝึกอบรมของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 และข่าวของสภาวิชาชีพบัญชีที่เกี่ยวข้อง ณ ปี 2569 ตัวอย่างการนับชั่วโมงเป็นกรณีสมมติ แนะนำให้ตรวจสอบข้อมูลล่าสุดที่สภาวิชาชีพบัญชี (tfac.or.th) ก่อนดำเนินการ
เปิดอ่านเอกสารต้นฉบับ: ข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชีว่าด้วยการฝึกอบรมของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2559, ข้อบังคับเรื่องเดียวกัน ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565, พระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 และ ข่าวสภาวิชาชีพบัญชี รักษาสถานภาพประจำปี 2570 (3 พฤศจิกายน 2569)
