ฝึกหัดงานสอบบัญชี เก็บชั่วโมง CPA 3,000 ชั่วโมง ต้องครบ 3 ปีด้วยไหม เริ่มอย่างไร ต่างจาก CPD อย่างไร

บทความนี้แยกชั่วโมงฝึกหัดงานสอบบัญชีออกจากชั่วโมง CPD แล้วไล่ตั้งแต่เงื่อนไขก่อนเริ่ม เกณฑ์ 3 ปีและ 3,000 ชั่วโมง การรายงาน การเปลี่ยนที่ทำงาน งานที่นับได้ การสอบ CPA จนถึงการยื่นขอใบอนุญาต ไม่ครอบคลุมเนื้อหาวิชาที่สอบหรือแนวข้อสอบ CPA

ชั่วโมงฝึกหัดงานสอบบัญชีคืออะไร ต่างจากชั่วโมง CPD อย่างไร

ชั่วโมงฝึกหัดงานสอบบัญชีเป็นคุณสมบัติของผู้ที่จะขอใบอนุญาตเป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ได้จากการทำงานสอบบัญชีกับผู้ให้การฝึกหัดงาน และต้องเก็บให้ครบก่อนได้ใบอนุญาต ส่วนชั่วโมง CPD ของผู้สอบบัญชีเป็นการฝึกอบรมหรือเข้าร่วมประชุมสัมมนาที่ผู้ได้ใบอนุญาตแล้วต้องเก็บไม่น้อยกว่า 40 ชั่วโมงต่อปี คำว่า "เก็บชั่วโมง CPA" จึงอาจหมายถึงได้ทั้งสองเรื่อง ซึ่งอยู่ใต้ข้อบังคับคนละฉบับ บทความนี้พูดถึงชั่วโมงฝึกหัดงานเป็นหลัก

พระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 มาตรา 39 (2) ให้ผู้ขอรับใบอนุญาต "ผ่านการทดสอบหรือฝึกอบรมหรือฝึกงานหรือเคยปฏิบัติงานเกี่ยวกับวิชาชีพบัญชีมาแล้วตามที่กำหนดในข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชี" รายละเอียดอยู่ในข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชี ว่าด้วยหลักเกณฑ์และคุณสมบัติของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2556 และฉบับแก้ไข (รายชื่อฉบับอยู่ท้ายบทความ)

ข้อ 4 นิยาม "ผู้ให้การฝึกหัดงาน" ว่า "ผู้สอบบัญชีที่เป็นผู้ให้การฝึกหัดงาน หรือหัวหน้าสำนักงานผู้ได้รับใบอนุญาตเป็นผู้สอบบัญชีซึ่งผู้สอบบัญชีที่เป็นผู้ให้การฝึกหัดงานได้ปฏิบัติงานให้" พูดง่าย ๆ คือผู้สอบบัญชีรับอนุญาตที่รับผู้ฝึกหัดงานไว้ หรือหัวหน้าสำนักงานที่เป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาตซึ่งผู้สอบบัญชีคนนั้นทำงานให้

ลำดับโดยย่อ (รายละเอียดอยู่ในหัวข้อถัดไป)

1. เป็นสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชี และสอบผ่านวิชาการบัญชีและวิชาการสอบบัญชีตามเกณฑ์ข้อ 7.1 (2)
2. ได้ผู้ให้การฝึกหัดงานที่ตกลงรับ แล้วยื่นคำขอแจ้งการฝึกหัดงาน (ผส.1) ก่อนเริ่มฝึกหัดงาน
3. ฝึกหัดงาน และยื่นรายงานพร้อมคำรับรองของผู้ให้การฝึกหัดงานปีละครั้ง
4. เมื่อฝึกหัดงานครบ 1 ปีและ 1,000 ชั่วโมงแล้ว เข้าสอบวิชาการสอบบัญชี 1 และ 2 ได้ (ผู้สมัครสอบต้องสำเร็จการศึกษาแล้ว)
5. ฝึกหัดงานครบ 3 ปีและ 3,000 ชั่วโมงภายใน 5 ปี (หรือใช้ทางเลือกตามข้อ 7.2) และสอบผ่านครบ 6 วิชา
6. ยื่นขอใบอนุญาตภายใน 6 เดือนนับจากวันสิ้นเดือนที่ผ่านการฝึกหัดงานและการทดสอบ
7. ได้ใบอนุญาตแล้วจึงเริ่มเก็บชั่วโมง CPD ปีละ 40 ชั่วโมง (ปีแรกตามสัดส่วนเดือน)

ก่อนเริ่มฝึกหัดงานสอบบัญชี ต้องมีคุณสมบัติและเตรียมอะไรบ้าง

ต้องเป็นสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชี สอบผ่านวิชาตามเกณฑ์ และยื่นคำขอแจ้งการฝึกหัดงานก่อนเริ่มฝึกหัดงาน ตามข้อ 7.1

1. ต้องเป็นสมาชิกของสภาวิชาชีพบัญชี (ข้อ 7.1 (1))
2. ยื่นคำขอแจ้งหลังสอบผ่านวิชาการบัญชีตามที่คณะกรรมการกำหนดไม่น้อยกว่า 4 รายวิชา และวิชาการสอบบัญชีไม่น้อยกว่า 1 รายวิชา รวมทุกรายวิชาแล้วไม่น้อยกว่า 15 หน่วยกิต (ข้อ 7.1 (2))
3. ยื่นคำขอแจ้งก่อนเริ่มฝึกหัดงาน พร้อมหนังสือรับรองของสถาบันการศึกษาว่าสอบผ่านวิชาตามรายการที่ 2 หรือสำเนาปริญญาหรือประกาศนียบัตรตามมาตรา 7 (6) แห่งพระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี แล้วแต่กรณี (ข้อ 7.1 (3))

ข้อ 7.1 (3) ให้ใช้หนังสือรับรองของสถาบันการศึกษาแทนสำเนาปริญญาได้ ผู้เขียนจึงอ่านว่าผู้ที่สอบผ่านวิชาครบตามเกณฑ์แล้วยื่นได้ก่อนจบการศึกษา ส่วนรายชื่อวิชาที่คณะกรรมการกำหนดไม่ได้อยู่ในข้อบังคับ ควรตรวจกับสถาบันการศึกษาหรือสภาฯ ก่อน

คู่มือการยื่นคำขอแจ้งการฝึกหัดงาน (ผส.1) ของสภาวิชาชีพบัญชี ระบุเอกสาร 8 รายการ สรุปเป็น 4 กลุ่ม

• คำขอแจ้งการฝึกหัดงาน (ผส.1) และรูปถ่ายปัจจุบัน
• สำเนาใบปริญญาบัตร หรือหนังสือรับรองปริญญาหรือหนังสือรับรองการศึกษา และใบรายงานผลการศึกษาตลอดหลักสูตร (Transcript)
• สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทาง และสำเนาทะเบียนบ้าน
• สำเนาการเปลี่ยนแปลงชื่อและสกุล และหนังสืออนุญาตให้ทำงานในราชอาณาจักร (ถ้ามี)

แบบ ผส.1 มีส่วนที่ผู้ให้การฝึกหัดงานลงนามว่าตกลงให้เริ่มฝึกหัดงานตั้งแต่วันที่ระบุ จึงต้องมีผู้ให้การฝึกหัดงานที่ตกลงรับก่อนยื่น คำขอยื่นผ่านระบบฝึกหัดงานสอบบัญชีของสภาฯ ซึ่งเข้าได้จาก หน้าบริการออนไลน์ของสภาวิชาชีพบัญชี หน้าเดียวกันมีแบบฟอร์ม ผส. ให้ดาวน์โหลด

วันเริ่มฝึกหัดงานลงวันที่ย้อนหลังไม่ได้

หมายเหตุท้ายแบบ ผส.1 ระบุว่า "การนับวันเริ่มฝึกหัดงาน ให้เริ่มนับตั้งแต่วันยื่นคำขอแจ้งการฝึกหัดงานต่อสภาวิชาชีพบัญชี เป็นต้นไป" และคู่มือกำกับว่าวันที่ยื่นเอกสารหรือวันที่เริ่มฝึกหัดงาน "ไม่สามารถระบุเป็นวันที่ย้อนหลังได้" ผู้เขียนจึงอ่านว่างานที่ทำก่อนวันยื่นคำขอแจ้งไม่ถูกนับเป็นชั่วโมงฝึกหัดงาน ผู้ที่เริ่มทำงานในสำนักงานสอบบัญชีแล้วแต่ยังไม่ได้ยื่นจึงควรยื่นโดยเร็ว (คำแนะนำของผู้เขียน)

สมาชิกภาพระหว่างฝึกหัดงาน

ข้อบังคับเขียนไว้ที่ข้อ 7.1 (1) ว่าต้องเป็นสมาชิก ส่วนเอกสารหลักเกณฑ์การฝึกหัดงานสอบบัญชีของสภาวิชาชีพบัญชีอธิบายว่า "การไม่ต่ออายุสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชีภายในกำหนดเวลา และไม่ได้รับการผ่อนผันจากสภาวิชาชีพบัญชี ให้ถือว่าคำขอแจ้งฝึกหัดงานนั้นสิ้นสุดลง" ประโยคนี้เป็นคำอธิบายของสภาฯ ไม่ใช่ถ้อยคำในข้อบังคับ กำหนดต่ออายุอ่านได้ที่ ต่ออายุสมาชิกสภาวิชาชีพบัญชีออนไลน์ ต้องทำภายในเมื่อไร

ฝึกหัดงานสอบบัญชีต้องครบ 3 ปี หรือ 3,000 ชั่วโมง หรือต้องครบทั้งคู่

ต้องครบทั้งสองเงื่อนไข ข้อ 7.1 ให้ฝึกหัดงาน "เป็นเวลาไม่น้อยกว่าสามปีแต่ไม่เกินห้าปีนับจากวันยื่นคำขอแจ้งการฝึกหัดงาน และมีเวลาฝึกหัดงานรวมกันไม่น้อยกว่าสามพันชั่วโมง" ครบ 3,000 ชั่วโมงก่อนครบ 3 ปีก็ยังไม่ครบเกณฑ์ และครบ 3 ปีแต่ไม่ถึง 3,000 ชั่วโมงก็ยังไม่ครบ

ถ้าไม่เสร็จภายใน 5 ปีนับจากวันยื่นคำขอแจ้ง ข้อ 7.1 (6) ให้ถือว่าคำขอฝึกหัดงานสิ้นสุดลง

ทางเลือกตามข้อ 7.2

ข้อ 7 ให้ผ่านการฝึกหัดงานตาม 7.1 หรือ 7.2 ทางที่สองคือฝึกอบรมในหลักสูตรประกาศนียบัตรทางการสอบบัญชีของสภาวิชาชีพบัญชี โดยต้องเป็นผู้ฝึกหัดงานตาม 7.1 มาแล้วไม่น้อยกว่า 1 ปีและรวมไม่น้อยกว่า 1,000 ชั่วโมง และผ่านเงื่อนไขการอบรมกับการทดสอบภายใน 5 ปีนับจากวันยื่นคำขอแจ้ง วรรคท้ายเขียนว่า "ผู้ผ่านการฝึกอบรมตามวรรคหนึ่ง ให้ถือว่ามีเวลาฝึกหัดงานรวมกันไม่น้อยกว่าสองพันชั่วโมงและได้ฝึกหัดงานเป็นเวลาสองปีแล้ว" ข้อบังคับไม่ได้อธิบายต่อว่าใช้คู่กับชั่วโมงตาม 7.1 อย่างไร ผู้ที่สนใจทางนี้ควรสอบถามสภาวิชาชีพบัญชีโดยตรง

รายงานการฝึกหัดงานประจำปี ยื่นเมื่อไร

ยื่นปีละ 1 ครั้งนับจากวันยื่นคำขอแจ้ง ภายใน 2 เดือนนับจากวันสิ้นเดือนที่ครบกำหนดในแต่ละปี พร้อมคำรับรองของผู้ให้การฝึกหัดงาน ถ้าไม่ยื่นรายงานพร้อมคำรับรองภายในกำหนดนี้ ข้อ 7.1 (4) ให้ถือว่าไม่มีการฝึกหัดงานในปีนั้น

ตามคู่มือการยื่นรายงานการฝึกหัดงานสอบบัญชี (ผส.2) คำรับรองของผู้ให้การฝึกหัดงาน (ผส.3) และคำขอแจ้งการเปลี่ยนผู้ให้การฝึกหัดงาน (ผส.4) ของสภาวิชาชีพบัญชี รายงานใช้แบบ ผส.2 และคำรับรองใช้แบบ ผส.3 ตัวอย่างในเอกสารหลักเกณฑ์การฝึกหัดงานสอบบัญชีของสภาฯ ผู้ที่ขึ้นทะเบียนวันที่ 3 มิถุนายน 2566 มีรอบปีแรกคือ 3 มิถุนายน 2566 ถึง 2 มิถุนายน 2567 ยื่นภายในวันที่ 31 สิงหาคม 2567 และรอบปีที่ 2 คือ 3 มิถุนายน 2567 ถึง 2 มิถุนายน 2568 ยื่นภายในวันที่ 31 สิงหาคม 2568

แบบ ผส.2 ให้กรอกรายละเอียดแต่ละงาน เช่น ชื่อธุรกิจ รอบปีบัญชี วันที่ปฏิบัติงาน จำนวนชั่วโมง และลักษณะการปฏิบัติงาน คำแนะนำของผู้เขียนคือจดบันทึกงานไว้ตลอดปี และลงกำหนดยื่นของแต่ละรอบไว้ในปฏิทิน

เปลี่ยนที่ทำงาน หรือลาออกระหว่างฝึกหัดงาน ต้องแจ้งอย่างไร

ต้องแจ้งการเปลี่ยนแปลงผู้ให้การฝึกหัดงานทุกครั้ง (ยกเว้นเปลี่ยนภายในสำนักงานเดียวกัน) ภายใน 2 เดือนนับจากวันสิ้นเดือนที่เปลี่ยนแปลง พร้อมรายงานและคำรับรองของผู้ให้การฝึกหัดงานรายเดิม และการแจ้งรับฝึกหัดงานของรายใหม่ "มิฉะนั้น ให้ถือว่าคำขอฝึกหัดงานนั้นสิ้นสุดลง" (ข้อ 7.1 (5))

• เอกสาร ตามคู่มือของสภาฯ คือ แบบ ผส.2 และ ผส.3 จากผู้ให้การฝึกหัดงานรายเดิม และแบบ ผส.4 จากผู้ให้การฝึกหัดงานรายใหม่
• รายเดิมถูกคณะกรรมการจรรยาบรรณเพิกถอนใบอนุญาต ต้องแจ้งเช่นเดียวกัน
• ผู้ให้การฝึกหัดงานถูกพักใช้ใบอนุญาต เลือกไม่เปลี่ยนก็ได้ แต่นับชั่วโมงในช่วงที่ถูกพักใช้ไม่ได้

ตัวอย่างในคู่มือของสภาฯ ขึ้นทะเบียน 3 มิถุนายน 2566 ออกจากรายเดิม 31 ตุลาคม 2566 และเริ่มกับรายใหม่ 3 ธันวาคม 2566 รอบ 1.1 (3 มิถุนายน ถึง 31 ตุลาคม 2566) ยื่นภายในวันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2567 และรอบ 1.2 (3 ธันวาคม 2566 ถึง 2 มิถุนายน 2567) ยื่นภายในวันที่ 31 สิงหาคม 2567 รอบปีที่ 2 เป็นต้นไปนับตามวันที่ขึ้นทะเบียนเดิม

ลาออกแล้วยังหาสำนักงานใหม่ไม่ได้

ข้อบังคับไม่ได้เขียนว่าเว้นช่วงโดยไม่มีผู้ให้การฝึกหัดงานได้นานเท่าไร ไม่ได้เขียนว่าระยะ 5 ปีหยุดนับระหว่างนั้นหรือไม่ และไม่ได้เขียนว่าถ้าคำขอสิ้นสุดลงแล้วจะนำชั่วโมงเดิมมานับต่อได้หรือไม่ ที่เขียนไว้คือระยะ 5 ปีนับจากวันยื่นคำขอแจ้ง และการแจ้งเปลี่ยนต้องมีการแจ้งรับของรายใหม่

ตัวอย่างในคู่มือข้างต้นกำหนดยื่นรอบ 1.1 เป็นวันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2567 ซึ่งตรงกับ 2 เดือนนับจากสิ้นเดือนธันวาคมที่เริ่มกับรายใหม่ แต่ข้อบังคับไม่ได้เขียนว่า "เดือนที่เปลี่ยนแปลง" หมายถึงเดือนที่ออกจากรายเดิมหรือเดือนที่เริ่มกับรายใหม่ คำแนะนำของผู้เขียนคือขอแบบ ผส.2 และ ผส.3 จากรายเดิมให้เรียบร้อยก่อนวันสุดท้ายที่ทำงาน แล้วสอบถามสภาวิชาชีพบัญชีทันทีที่ออกจากงาน อย่ารอจนได้งานใหม่

งานแบบไหนนับเป็นชั่วโมงฝึกหัดงานได้

คำชี้แจงข้อบังคับ (ฉบับที่ 3) ของคณะกรรมการวิชาชีพบัญชีด้านสอบบัญชี สภาวิชาชีพบัญชี ลงวันที่ 16 ตุลาคม 2567 ระบุว่า ณ เวลาที่ออกคำชี้แจง การนับชั่วโมงฝึกหัดงานนับเฉพาะการตรวจสอบงบการเงินประจำปีตามกฎหมาย (Statutory Financial Audit) แต่ข้อบังคับฉบับที่ 3 กำหนดหลักเกณฑ์ชัดเจนขึ้น คำชี้แจงจึงอธิบายลักษณะงานที่นับได้ตามข้อ 7 ของข้อบังคับไว้ดังนี้

• มาตรฐานของไทย มาตรฐานการสอบบัญชีรหัส 100 ถึง 999 งานสอบทานรหัส 2000 ถึง 2699 งานที่ให้ความเชื่อมั่นรหัส 3000 ถึง 3699 และงานบริการเกี่ยวเนื่องรหัส 4000 ถึง 4699
• มาตรฐานของต่างประเทศ มาตรฐานที่ออกโดย International Auditing and Assurance Standards Board ภายใต้ International Federation of Accountants
• ตัวอย่างงานที่ระบุ การตรวจสอบสถานะทางการเงินของกิจการ (Financial Due Diligence) งานตามวิธีที่ตกลงร่วมกัน (รหัส 4400) และงานรวบรวมข้อมูล (รหัส 4410)

คำชี้แจงเป็นคำอธิบายของสภาฯ ไม่ใช่ตัวข้อบังคับ แต่ข้อสุดท้ายของคำชี้แจงให้การนับชั่วโมงฝึกหัดงานถือปฏิบัติตามคำชี้แจงนี้ และไม่ได้พูดเรื่องสัดส่วนชั่วโมงระหว่างกลุ่มงาน

คู่มือ ผส.2 ผส.3 และ ผส.4 มีตารางตัวอย่างลักษณะการปฏิบัติงาน

• นับได้ ตรวจสอบงบการเงินประจำปี ตรวจนับสินค้าคงเหลือ สอบทานงบการเงินรายไตรมาส ตรวจสอบระหว่างกาล (Interim audit) และทดสอบการควบคุมที่เกี่ยวข้องกับงบการเงิน
• นับไม่ได้ งานบริการด้านบัญชีที่ไม่ใช่งานตรวจสอบบัญชี เช่น บันทึกบัญชี ปิดงบการเงิน จัดทำรายงานภาษี วางระบบบัญชี การฝึกหัดงานตามมาตรฐานต่างประเทศที่สภาฯ ไม่รับรอง การฝึกอบรมเกี่ยวกับมาตรฐานการสอบบัญชี และงานให้คำปรึกษาที่ไม่ใช่งานตรวจสอบ

เมื่อการฝึกอบรมเกี่ยวกับมาตรฐานการสอบบัญชีนับไม่ได้ ผู้เขียนจึงสรุปว่าหลักสูตรอบรม CPD และ e-Learning ทั่วไป รวมถึงหลักสูตรของ cpdclass ไม่ได้ให้ชั่วโมงฝึกหัดงาน ส่วนที่ข้อบังคับนับรวมเป็นการฝึกหัดงานคือการฝึกอบรมเพื่อรับใบอนุญาตตามข้อบังคับนี้ (นิยามในข้อ 4) ซึ่งข้อ 7.2 ระบุหลักสูตรประกาศนียบัตรทางการสอบบัญชีของสภาฯ

ถ้าไม่แน่ใจว่างานที่ทำเป็นงานรวบรวมข้อมูลตามมาตรฐานรหัส 4410 หรือเป็นงานปิดงบการเงินที่คู่มือระบุว่านับไม่ได้ ควรถามผู้ให้การฝึกหัดงานหรือสภาวิชาชีพบัญชีก่อนลงในรายงาน

สอบ CPA ต้องฝึกหัดงานมาแล้วกี่ชั่วโมง

การเข้าทดสอบวิชาการสอบบัญชี 1 และวิชาการสอบบัญชี 2 ต้องมีเวลาฝึกหัดงานไม่น้อยกว่า 1 ปี และรวมไม่น้อยกว่า 1,000 ชั่วโมง ตามวรรคท้ายของข้อ 8 (2) ข้อกำหนดนี้เขียนไว้เฉพาะวิชาการสอบบัญชี 1 และ 2 ส่วนวิชาอื่นใช้คุณสมบัติผู้มีสิทธิสอบตามข้อ 8 (1) รายละเอียดอื่นของข้อ 8 มีดังนี้

• ผู้มีสิทธิสอบ สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาหรือประกาศนียบัตรในวิชาการบัญชีจากสถาบันที่สภาฯ รับรองตามมาตรา 7 (6) และฝึกหัดงานครบถ้วนแล้วหรืออยู่ระหว่างการฝึกหัดงาน และไม่เคยทุจริตในการทดสอบ (ข้อ 8 (1))
• 6 วิชา การบัญชี 1 และ 2 การสอบบัญชี 1 และ 2 และกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการประกอบวิชาชีพสอบบัญชี 1 และ 2 สมัครทุกวิชาหรือบางวิชาก็ได้ (ข้อ 8 (2) และ (3))
• เกณฑ์ผ่าน ไม่น้อยกว่าร้อยละ 60 ในแต่ละวิชา และสะสมผลวิชาที่สอบผ่านได้ไม่เกิน 7 ปีนับจากวันที่ผ่านแต่ละวิชา (ข้อ 8 (6) ตามถ้อยคำของฉบับที่ 4 พ.ศ. 2567)

ข้อ 8 (6) วรรคสองเพิ่มว่า ภายใต้บังคับข้อ 9 ถ้าสอบผ่านครบทุกวิชาแล้วแต่ฝึกหัดงานยังไม่ครบถ้วน และยังไม่ขาดจากการเป็นผู้ฝึกหัดงาน ผลสอบยังใช้ได้แม้เกิน 7 ปี

ผ่านครบแล้ว ยื่นขอใบอนุญาตเมื่อไร

ข้อ 9 ให้ยื่นคำขอเมื่อผ่านการฝึกหัดงานและการทดสอบมาแล้วไม่เกิน 6 เดือนนับจากวันสิ้นเดือนที่ผ่านทั้งสองอย่าง "มิฉะนั้นรายวิชาใดที่สอบผ่านมาเกินสี่ปีถือเป็นอันสิ้นผล" เว้นแต่ทำหนังสือแสดงพฤติการณ์ที่จำเป็นภายใน 1 เดือนนับจากวันที่พฤติการณ์นั้นสิ้นสุดลง

ข้อ 9 ยังใช้คำว่า "สี่ปี" ขณะที่ข้อ 8 (6) ซึ่งแก้โดยฉบับที่ 4 ให้สะสมได้ไม่เกิน 7 ปี ข้อบังคับไม่ได้อธิบายว่าสองข้อนี้ใช้ร่วมกันอย่างไร จึงควรยื่นให้ทันภายใน 6 เดือน และถ้าเลยกำหนดให้สอบถามสภาวิชาชีพบัญชีก่อน ผู้ขอรับใบอนุญาตยังต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 39 และข้อ 10 ด้วย

ได้ใบอนุญาตแล้ว ต้องเก็บชั่วโมง CPD อย่างไร

ผู้สอบบัญชีต้องเข้ารับการฝึกอบรมหรือเข้าร่วมประชุมสัมมนารวมอย่างน้อย 40 ชั่วโมงต่อปีปฏิทิน ตามข้อบังคับเรื่องการฝึกอบรมของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2559 ข้อ 10 และฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565

• ชั่วโมงที่เป็นทางการ อย่างน้อย 20 ชั่วโมง โดยเนื้อหาการบัญชีหรือการสอบบัญชีไม่น้อยกว่า 10 ชั่วโมง และจรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชีไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง
• ชั่วโมงที่ไม่เป็นทางการ อย่างน้อย 20 ชั่วโมง นับชั่วโมงที่เป็นทางการส่วนที่เกินมาเป็นชั่วโมงนี้ได้
• ปีแรก มีจำนวนชั่วโมงตามสัดส่วนของจำนวนเดือนที่ได้รับใบอนุญาตในปีนั้น โดยไม่นับเศษของเดือน (ข้อ 10 วรรคสอง)
• ยื่นหลักฐาน ชั่วโมงที่เป็นทางการต่อสภาวิชาชีพบัญชีภายในวันทำการสุดท้ายของปี (ข้อ 21 (1))

ข้อบังคับนี้ใช้กับ "ผู้สอบบัญชี" ซึ่งข้อ 4 นิยามว่าผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ผู้เขียนจึงอ่านว่าผู้ฝึกหัดงานยังไม่อยู่ในเกณฑ์นี้ แต่ถ้าแจ้งเป็นผู้ทำบัญชีต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าอยู่ด้วย ยังมีเกณฑ์ CPD ของผู้ทำบัญชีตามประกาศกรมฯ พ.ศ. 2568 ข้อ 6 (4) อ่านต่อได้ที่ คู่มือเก็บและแจ้งชั่วโมง CPD สำหรับผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชี

สำหรับผู้สอบบัญชีรับอนุญาต และผู้ที่แจ้งเป็นผู้ทำบัญชีอยู่ด้วย หลักสูตร e-Learning ของ cpdclass ที่สภาวิชาชีพบัญชีให้ความเห็นชอบ นับชั่วโมงได้ทั้งผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชี รอบไตรมาส 4/2569 มี 3 หลักสูตร รวม 8 ชั่วโมง คือ ความรู้พื้นฐานของระบบการควบคุมภายในสำหรับนักบัญชี (ด้านบัญชี 3 ชั่วโมง) ภาษีสรรพสามิตเบื้องต้นสำหรับนักบัญชีและผู้ประกอบการ (ด้านอื่น 4 ชั่วโมง) และ จรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชี (ด้านจรรยาบรรณ 1 ชั่วโมง รับได้เมื่อซื้อพร้อมหลักสูตรอื่นในคำสั่งซื้อเดียวกัน) เปิดรับสมัครถึงวันที่ 18 ธันวาคม 2569 และอบรมได้ถึง 31 ธันวาคม 2569

รวมกันยังไม่ครบเกณฑ์เต็มปีของทั้งสองสถานะ คือผู้สอบบัญชี 40 ชั่วโมงและด้านการบัญชีหรือการสอบบัญชีอย่างน้อย 10 ชั่วโมง ผู้ทำบัญชี 12 ชั่วโมงและด้านบัญชีอย่างน้อย 6 ชั่วโมง จึงต้องเก็บส่วนที่เหลือจากหลักสูตรอื่น หนังสือรับรองออกหลังเจ้าหน้าที่ตรวจภาพยืนยันตัวตนระหว่างเรียน ผู้สอบบัญชียื่นหลักฐานภายในวันทำการสุดท้ายของปี และผู้ทำบัญชีแจ้งชั่วโมงภายในวันที่ 31 ธันวาคม จึงควรเรียนให้จบล่วงหน้า ชั่วโมงเหล่านี้เป็นชั่วโมง CPD ไม่ใช่ชั่วโมงฝึกหัดงาน

บทความนี้อ้างอิงพระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 มาตรา 39 (ฉบับรวมของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา) ข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชี ว่าด้วยหลักเกณฑ์และคุณสมบัติของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2556 ข้อ 4 และข้อ 7 ถึงข้อ 10 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 130 ตอนพิเศษ 192 ง หน้า 55 วันที่ 27 ธันวาคม 2556) แก้ไขโดย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 (เล่ม 135 ตอนพิเศษ 301 ง หน้า 16 วันที่ 27 พฤศจิกายน 2561) (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2563 (เล่ม 137 ตอนพิเศษ 209 ง หน้า 29 วันที่ 14 กันยายน 2563 แทนข้อ 4 และข้อ 7) และ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2567 (เล่ม 141 ตอนพิเศษ 193 ง หน้า 31 วันที่ 16 กรกฎาคม 2567 แทนข้อ 8 (6) และข้อ 10 วรรคสอง (4)) ทุกฉบับมีผลวันถัดจากวันประกาศ ข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชี ว่าด้วยหลักเกณฑ์ และวิธีการเข้ารับการฝึกอบรมหรือเข้าร่วมประชุมสัมมนาของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2559 ข้อ 4 ข้อ 10 และข้อ 21 (เล่ม 133 ตอนพิเศษ 196 ง หน้า 19 วันที่ 2 กันยายน 2559 มีผล 1 มกราคม 2560) กับ (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2565 (เล่ม 139 ตอนพิเศษ 149 ง หน้า 79 วันที่ 27 มิถุนายน 2565 มีผลวันถัดจากวันประกาศ) และประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เรื่อง กำหนดคุณสมบัติและเงื่อนไขของการเป็นผู้ทำบัญชี พ.ศ. 2568 ข้อ 6 (4) และ (5) (เล่ม 142 ตอนพิเศษ 346 ง หน้า 35 วันที่ 29 ตุลาคม 2568 มีผล 1 มกราคม 2569)

คำชี้แจงข้อบังคับ (ฉบับที่ 3) ลงวันที่ 16 ตุลาคม 2567 คู่มือแบบ ผส. และเอกสารหลักเกณฑ์การฝึกหัดงานสอบบัญชี เป็นคำอธิบายและตัวอย่างของสภาวิชาชีพบัญชี ไม่ใช่ตัวข้อบังคับ ข้อความที่ระบุว่าผู้เขียนอ่าน สรุป หรือแนะนำ และข้อความที่ใช้คำว่า "ควร" เป็นการเรียบเรียงของผู้เขียน ข้อมูล ณ เดือนตุลาคม 2569 แนะนำให้ตรวจฉบับล่าสุดจากเว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชีก่อนดำเนินการ

เปิดอ่านเอกสารต้นฉบับ: ข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชี ว่าด้วยหลักเกณฑ์และคุณสมบัติของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2556 (ฉบับรวมถึงฉบับที่ 2) · ข้อบังคับเรื่องเดียวกัน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2563 · ข้อบังคับเรื่องเดียวกัน (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2567 · คำชี้แจงข้อบังคับว่าด้วยหลักเกณฑ์และคุณสมบัติของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (ฉบับที่ 3) ลงวันที่ 16 ตุลาคม 2567 · ข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชี ว่าด้วยหลักเกณฑ์ และวิธีการเข้ารับการฝึกอบรมหรือเข้าร่วมประชุมสัมมนาของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2559 · ข้อบังคับเรื่องเดียวกัน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2565 · พระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 (ฉบับรวมของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา) · คู่มือแบบ ผส. ของสภาวิชาชีพบัญชีดาวน์โหลดได้จากหน้าบริการออนไลน์ของสภาวิชาชีพบัญชี