คู่มือเก็บชั่วโมงและแจ้งสภาวิชาชีพบัญชี สำหรับผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชี (อัปเดต 2569)

พรชัย ศิริกิจพาณิชย์กูลTA, CPIAT

31 พฤษภาคม 2569

เก็บชั่วโมง CPD/CPA สำหรับผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชี

สรุปสั้น

ชั่วโมงอบรมที่ผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชีรับอนุญาตต้องเก็บให้ครบทุกปีและแจ้งต่อสภาวิชาชีพบัญชีเพื่อรักษาสถานภาพ โดยผู้ทำบัญชีต้องเก็บอย่างน้อย 12 ชั่วโมง/ปี (บัญชี ≥ 6 ชั่วโมง และจรรยาบรรณ ≥ 1 ชั่วโมง) และผู้สอบบัญชีต้องเก็บอย่างน้อย 40 ชั่วโมง/ปี สำหรับปี 2569 กำหนดแจ้งของผู้ทำบัญชีถูกเลื่อนเร็วขึ้นเป็น ภายใน 31 ธันวาคมของปีที่อบรม ถ้าไม่ครบหรือแจ้งไม่ทัน มีความเสี่ยงถูกพัก/เพิกถอนสถานภาพ

CPD คืออะไร และทำไมนักบัญชีต้องเก็บ

CPD คือ การพัฒนาความรู้ต่อเนื่องทางวิชาชีพ ที่กฎหมายบังคับให้เก็บทุกปีเพื่อรักษาสถานภาพ

วิชาชีพบัญชีเปลี่ยนแปลงตลอด ทั้งมาตรฐานการบัญชี (TFRS) มาตรฐานการสอบบัญชี กฎหมายภาษี และเทคโนโลยี สภาวิชาชีพบัญชีจึงกำหนดให้ผู้ทำบัญชีและผู้สอบบัญชีต้องอบรมเก็บชั่วโมง CPD ทุกปี เพื่อให้ความรู้ทันสมัยและคงคุณภาพงาน นี่ไม่ใช่แค่ “ทำให้ครบเพื่อพ้นผิด” แต่เป็นการลงทุนในความน่าเชื่อถือของตัวเอง และเป็นเงื่อนไขบังคับในการคงสถานภาพผู้ทำบัญชีและการต่ออายุใบอนุญาตผู้สอบบัญชี

ผู้ทำบัญชี ต้องเก็บ CPD กี่ชั่วโมง

ตอบสั้น ๆ คือ ไม่น้อยกว่า 12 ชั่วโมงต่อปี โดยต้องมีบัญชี ≥ 6 ชั่วโมง และจรรยาบรรณ ≥ 1 ชั่วโมง

ตามข้อกำหนด ผู้ทำบัญชีต้องเก็บชั่วโมง CPD ไม่น้อยกว่า 12 ชั่วโมงต่อปีปฏิทิน โดยในจำนวนนี้ต้องมี เนื้อหาด้านการบัญชีไม่น้อยกว่า 6 ชั่วโมง และตามกฎใหม่ที่มีผล 1 มกราคม 2569 เนื้อหาด้านจรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชีไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง ส่วนที่เหลือเป็นเนื้อหาบัญชีหรือด้านอื่นที่เกี่ยวข้องได้

กรณีผู้ที่แจ้งเป็นผู้ทำบัญชีปีแรก หากนับจากวันที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้ารับแจ้งจนถึงวันสิ้นปีปฏิทินมีเวลาเหลือน้อยกว่า 3 เดือน ให้เริ่มเข้ารับการพัฒนาความรู้ต่อเนื่อง (CPD) ในปีถัดไปได้ และสำหรับผู้ทำบัญชีรายใหม่ต้อง ผ่านการทดสอบ e-Accountant ของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าด้วยครับ

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ต้องเก็บ CPD กี่ชั่วโมง

ตอบสั้น ๆ คือ ไม่น้อยกว่า 40 ชั่วโมงต่อปี แบ่งเป็นแบบทางการและไม่เป็นทางการ

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตต้องเก็บ CPD รวม ไม่น้อยกว่า 40 ชั่วโมงต่อปีปฏิทิน โดยแบ่งเป็น:

ชั่วโมงที่เป็นทางการ (มีหลักฐานวัดผลได้) ไม่น้อยกว่า 20 ชั่วโมง ในจำนวนนี้ต้องมีเนื้อหาด้านบัญชีหรือสอบบัญชีไม่น้อยกว่า 10 ชั่วโมง และด้านจรรยาบรรณไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมง ส่วนที่เหลือเป็นด้านอื่นตามที่สภาฯ กำหนด
ชั่วโมงที่ไม่เป็นทางการ ส่วนที่เหลือ (ไม่เกิน 20 ชั่วโมง) เช่น การศึกษาด้วยตนเอง การอ่านบทความวิชาการ ตามหลักเกณฑ์ที่สภาฯ กำหนด ซึ่งต้องเก็บหลักฐานไว้ประกอบ (ชั่วโมงที่เป็นทางการส่วนที่เกิน 20 สามารถนับเป็นชั่วโมงไม่เป็นทางการได้)

ต้องแจ้งชั่วโมง CPD ภายในเมื่อไหร่ (อัปเดตปี 2569)

ปี 2569 เป็นต้นไป ผู้ทำบัญชีต้องแจ้งภายในวันที่ 31 ธันวาคมของปีนั้น เร็วขึ้นกว่าเดิม

นี่คือจุดเปลี่ยนสำคัญที่หลายคนยังไม่รู้ ตามประกาศกำหนดคุณสมบัติและเงื่อนไขของการเป็นผู้ทำบัญชี พ.ศ. 2568 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569:

เดิม ผู้ทำบัญชีแจ้งชั่วโมง CPD ได้ภายใน 30 วันนับแต่วันสิ้นปี (คือภายใน 30 มกราคมของปีถัดไป)
ใหม่ (ตั้งแต่ปี 2569) ผู้ทำบัญชีต้องแจ้งการพัฒนาความรู้ต่อเนื่อง ภายในวันที่ 31 ธันวาคมของปีที่อบรม

แปลว่าผู้ทำบัญชีต้องเก็บให้ครบและแจ้งให้เสร็จ “ภายในปีเดียวกัน” ไม่มีช่วงผ่อนผันต้นปีถัดไปเหมือนเดิมอีกแล้ว ส่วนผู้สอบบัญชี CPA ยื่นได้จนถึงภายในวันทำการสุดท้ายของปี การแจ้งทำผ่านระบบออนไลน์ของสภาวิชาชีพบัญชี (www.tfac.or.th) ได้ทันทีหลังอบรมเสร็จ (ผู้ทำบัญชีดูระบบ e-Accountant ของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าประกอบ)

ถ้าเก็บ CPD ไม่ครบ หรือแจ้งไม่ทัน จะเกิดอะไรขึ้น

มีทั้งโทษปรับ ต้องอบรมชดเชย และกรณี CPA อาจถึงขั้นพัก/เพิกถอนใบอนุญาต

สำหรับ ผู้ทำบัญชี หากไม่เก็บ CPD หรือแจ้งไม่ทันตามกำหนด อาจมีโทษปรับเป็นพินัยตามกฎหมาย และต้องอบรมชดเชยชั่วโมงที่ขาด โดยตามกฎใหม่ปี 2569 ชั่วโมงชดเชยเมื่อรวมกันแล้ว ไม่เกิน 12 ชั่วโมง และต้องเป็นด้านบัญชีทั้งหมด (เปลี่ยนจากเดิมที่ชดเชยได้ถึง 24 ชั่วโมง) หากฝ่าฝืนต่อเนื่องอาจถูกเพิกถอนสถานภาพผู้ทำบัญชี ส่วน ผู้สอบบัญชี CPA หากยื่นไม่ครบจะมีความผิดฐานไม่ปฏิบัติตามข้อบังคับ มีค่าปรับตามระยะเวลาที่ล่าช้า และถ้าปล่อยให้ขาดต่อเนื่องอาจนำไปสู่การพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตได้ ทางแก้คือรีบยื่นชั่วโมงย้อนหลังโดยเร็วที่สุด

ข้อควรระวัง ในการเก็บชั่วโมง CPD/CPA

อย่าเผลอลืมกำหนดใหม่ 31 ธ.ค. หลายคนยังจำกำหนดเดิม คือ 30 ม.ค. ปีถัดไป พอถึงปี 2569 ที่ต้องแจ้งภายในสิ้นปีเดียวกัน อาจพลาดได้ง่าย ตั้งเตือนล่วงหน้าไว้เลย
เก็บชั่วโมงครบแต่สัดส่วนไม่ถูก เช่น CPA เก็บครบ 40 ชั่วโมงแต่เนื้อหาบัญชี/สอบบัญชีไม่ถึง 10 ชั่วโมง หรือลืมเก็บจรรยาบรรณ 1 ชั่วโมง ก็ถือว่าไม่ครบเงื่อนไข
ไม่เก็บหลักฐานชั่วโมงไม่เป็นทางการ ชั่วโมงไม่เป็นทางการของ CPA ต้องมีหลักฐานประกอบ ถ้าไม่มีอาจถูกตีตก
เลือกหลักสูตรที่ไม่ได้รับการนับชั่วโมง ควรเลือกหลักสูตร/ผู้จัดที่สภาวิชาชีพบัญชีรับรองและนับชั่วโมงได้จริง
ทิ้งไว้ปลายปีแล้วที่นั่งอบรมเต็ม ช่วงปลายปีคนแห่เก็บชั่วโมงพร้อมกัน จะหาคอร์สดี ๆ มักเต็ม ดังนั้น ควรทยอยเก็บตั้งแต่ต้นปีดีกว่า หรือไม่ก็ใช้ทางเลือกการอบรมออนไลน์ เพื่อเก็บชั่วโมง สะดวกและเก็บชั่วโมงที่ไหนก็ได้

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อบังคับสภาวิชาชีพบัญชีและประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้าที่เกี่ยวข้อง ณ ปี 2569 ทั้งนี้ หลักเกณฑ์และกำหนดเวลาอาจมีการปรับปรุง แนะนำให้ตรวจสอบข้อมูลล่าสุดที่เว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชี (www.tfac.or.th) ก่อนดำเนินการ

คำถามที่พบบ่อย

ผู้ทำบัญชีกับผู้สอบบัญชี ต้องเก็บกี่ชั่วโมง?

ผู้ทำบัญชีเก็บไม่น้อยกว่า 12 ชั่วโมง/ปี (บัญชี ≥ 6 ชั่วโมง และจรรยาบรรณ ≥ 1 ชั่วโมง) ส่วนผู้สอบบัญชี CPA เก็บไม่น้อยกว่า 40 ชั่วโมง/ปี (ทางการ ≥ 20 ชั่วโมง โดยมีบัญชี/สอบบัญชี ≥ 10 และจรรยาบรรณ ≥ 1 ชั่วโมง ที่เหลือเป็นชั่วโมงไม่เป็นทางการ)

ตั้งแต่ปี 2569 ต้องแจ้ง CPD ภายในวันไหน?

ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 ผู้ทำบัญชีต้องแจ้งภายในวันที่ 31 ธันวาคมของปีที่อบรม (เดิมแจ้งได้ถึง 30 มกราคมของปีถัดไป) จึงควรเก็บและแจ้งให้เสร็จภายในปีเดียวกัน ส่วน CPA ยื่นได้จนถึงวันทำการสุดท้ายของปี

แจ้งชั่วโมง CPD ที่ไหน อย่างไร?

แจ้งผ่านระบบออนไลน์ของสภาวิชาชีพบัญชีที่เว็บไซต์ www.tfac.or.th โดยเข้าสู่บริการออนไลน์ เลือกหมวด “แจ้งพัฒนาความรู้ต่อเนื่อง CPD” แล้วกรอกรหัสหลักสูตรจากหนังสือรับรองที่ได้รับ สามารถแจ้งได้หลังอบรมเสร็จ แต่ถ้าเข้าอบรมกับทางสภาวิชาชีพบัญชี ทางสภาวิชาชีพบัญชีจะเป็นผู้ดำเนินการให้

เกี่ยวกับผู้เขียน